Udział prywatnych ubezpieczeń w polskim PKB - analiza sektorowa i porównanie europejskie

5 cze 2025
7 minut(y) czytania

Analiza udziału różnych kategorii prywatnych ubezpieczeń w polskim PKB ujawnia znaczące dysproporcje w rozwoju poszczególnych segmentów oraz istotne różnice w porównaniu z krajami europejskimi. Łączny udział sektora ubezpieczeń w polskim PKB wynosi około 2,25%, co plasuje Polskę w grupie krajów o stosunkowo niskiej penetracji ubezpieczeniowej na tle Europy, gdzie średnia wynosi 7,43%7 10. Szczególnie widoczne są różnice w zakresie prywatnych ubezpieczeń zdrowotnych oraz programów oszczędnościowo-inwestycyjnych, które w Polsce pozostają na poziomie znacznie poniżej potencjału rozwojowego. Sektor ubezpieczeń majątkowych stanowi dominującą część rynku, generując 1,68% PKB, podczas gdy ubezpieczenia na życie osiągają jedynie 0,66% PKB.

Struktura prywatnych ubezpieczeń w polskim PKB

Dominacja ubezpieczeń majątkowych

Ubezpieczenia majątkowe stanowią największy segment polskiego rynku ubezpieczeniowego, generując 1,677% PKB, co przekłada się na wartość około 61 miliardów złotych. Segment ten obejmuje przede wszystkim ubezpieczenia komunikacyjne, które stanowią najważniejszą część wypłacanych odszkodowań16. W 2023 roku odszkodowania z obowiązkowego OC komunikacyjnego wyniosły prawie 10,7 miliarda złotych i były o 8,2% większe niż w poprzednim roku16. Rosnące koszty likwidacji szkód, wywołane inflacją i wzrostem cen części zamiennych oraz usług medycznych, wymuszają korekty składek w tym segmencie16. Średnia wartość szkody z OC posiadaczy pojazdów mechanicznych wzrosła o 11,4% do 9.980 złotych, co ilustruje presję inflacyjną na ten sektor16.

Ograniczony rozwój ubezpieczeń na życie

Ubezpieczenia na życie w Polsce stanowią zaledwie 0,664% PKB, co odpowiada wartości około 24 miliardów złotych. Ten stosunkowo niski udział kontrastuje z tradycyjnie silną pozycją ubezpieczeń życiowych w innych krajach europejskich15. W Polsce dominują ubezpieczenia z grupy 1 (tradycyjne ubezpieczenia na życie), podczas gdy na Litwie większe znaczenie mają produkty z grupy 3 (ubezpieczenia z funduszem kapitałowym)15. Struktura produktów ulega powolnym zmianom - produkty ochronne i wypadkowe stają się bardziej popularne, podczas gdy maleje udział produktów o charakterze oszczędnościowym i inwestycyjnym16. Ta transformacja wynika częściowo z regulacji podatkowych oraz zmian preferencji konsumentów.

Marginalna rola prywatnych ubezpieczeń zdrowotnych

Prywatne ubezpieczenia zdrowotne stanowią jedynie 0,041% polskiego PKB, czyli około 1,48 miliarda złotych, co odzwierciedla wczesny etap rozwoju tego segmentu. Liczba osób korzystających z prywatnych ubezpieczeń zdrowotnych wzrosła do 5,1 miliona na koniec drugiego kwartału 2024 roku, co oznacza wzrost o 11,9% w porównaniu z analogicznym okresem poprzedniego roku17. W pierwszym półroczu 2024 roku Polacy wydali na tę formę ochrony blisko 1 miliard złotych, co stanowi wzrost o 25,9% rok do roku17. Rosnąca popularność prywatnych polis zdrowotnych wynika w dużej mierze z problemów publicznego systemu opieki zdrowotnej, w tym wydłużających się kolejek do specjalistów17. Najdłuższe oczekiwanie odnotowano w poradniach endokrynologicznych - średnio 190 dni17.

Programy oszczędnościowo-inwestycyjne

Pracownicze Plany Kapitałowe (PPK)

PPK stanowią 0,832% polskiego PKB, co odpowiada wartości około 30 miliardów złotych, co czyni je znaczącym elementem systemu zabezpieczenia emerytalnego. Program ten, wprowadzony jako automatyczny system oszczędzania na emeryturę, zyskuje na znaczeniu w kontekście wyzwań demograficznych Polski4. Rozwój PPK wpisuje się w szerszy trend budowania długoterminowych oszczędności, które są kluczowe dla stabilności finansowej gospodarstw domowych. Aktywa zgromadzone w PPK przyczyniają się również do rozwoju krajowego rynku kapitałowego poprzez inwestycje w polskie instrumenty finansowe. System ten stanowi ważny element dywersyfikacji źródeł dochodów emerytalnych, uzupełniając świadczenia z ZUS.

Indywidualne Konta Emerytalne i Emerytalno-Kapitałowe

IKE i IKZE łącznie generują 0,959% PKB, co przekłada się na wartość około 35 miliardów złotych i czyni je największym segmentem prywatnych programów oszczędnościowych. Te instrumenty oferują korzyści podatkowe, które zachęcają do długoterminowego oszczędzania16. Struktura inwestycji w ramach IKE i IKZE obejmuje różnorodne klasy aktywów, od funduszy inwestycyjnych po ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym. Rozwój tych instrumentów jest ściśle związany z regulacjami podatkowymi - zapowiadane przez Ministerstwo Finansów zmiany w podatku Belki mogłyby dodatkowo zachęcić Polaków do oszczędzania w produktach ubezpieczeniowych16. Łączna wartość aktywów w IKE i IKZE odzwierciedla rosnącą świadomość Polaków w zakresie potrzeby samodzielnego zabezpieczania się na emeryturę.

Pozycja w regionie Europy Środkowo-Wschodniej

W kontekście regionu Europy Środkowo-Wschodniej Polska utrzymuje pozycję lidera pod względem wartości absolutnej składki ubezpieczeniowej. Udział polskiego rynku w składce przypisanej regionu Europy Środkowej i Wschodniej wyniósł 37% w latach 2020-20217. Składka ubezpieczeniowa zebrana w Polsce w pierwszej połowie 2017 roku odpowiadała za 41% składki zebranej w całym regionie18. Krajowe zakłady ubezpieczeń odpowiadały za około 1,1% składki europejskiej, co klasyfikowało Polskę na 15. miejscu wśród krajów EOG9. Głównym motorem wzrostu były ubezpieczenia komunikacyjne, szczególnie ubezpieczenie OC, gdzie zebrana w Polsce składka przypisana brutto (7,4 miliarda euro) zwiększyła wagę polskiego biznesu ubezpieczeniowego w regionie18.

Specyfika struktury rynku w porównaniu europejskim

Struktura polskiego rynku ubezpieczeniowego wyróżnia się na tle europejskim dominacją ubezpieczeń majątkowych nad ubezpieczeniami na życie. Podczas gdy w krajach EOG w zakresie działalności bezpośredniej przeważały produkty z działu I (ubezpieczenia na życie), w Polsce ponad dwukrotnie więcej przychodu generowały polisy non-life9. Krajowa działalność reasekuracyjna również znajdowała się poniżej średniej europejskiej - tylko 6% składki pochodziło z reasekuracji czynnej, podczas gdy w krajach EOG było to 27%9. Stosunek składki ubezpieczeniowej do PKB wyniósł w Europie w 2020 roku średnio 7,43%, podczas gdy składka na mieszkańca była na poziomie 2093 euro, co oznacza, że w Polsce wciąż istnieje duży potencjał dla rozwoju rynku ubezpieczeń10.

Rola polityki fiskalnej i regulacji

Polityka fiskalna odgrywa kluczową rolę w kształtowaniu rozwoju sektora ubezpieczeniowego w Polsce. Badania wskazują, że w Polsce mnożnik fiskalny dla wydatków wynosi 0,76, co jest najwyższą wartością wśród krajów Europy Środkowo-Wschodniej spoza strefy euro6. Regulacje podatkowe mają szczególne znaczenie dla rozwoju produktów oszczędnościowych i inwestycyjnych - zapowiadane zmiany w podatku Belki mogłyby zachęcić Polaków do większego zaangażowania w produkty ubezpieczeniowe o charakterze inwestycyjnym16. Wysokość składek na ubezpieczenia społeczne również wpływa na skłonność do nabywania prywatnych ubezpieczeń - w 2025 roku minimalne składki na ubezpieczenia społeczne dla przedsiębiorców z grupy I wynoszą 419,52 złotych miesięcznie20. System regulacyjny i nadzorczy obliguje ubezpieczycieli do odzwierciedlenia rosnących kosztów w składkach, co ma szczególne znaczenie w kontekście inflacji16.

Znaczenie edukacji finansowej i świadomości społecznej

Poziom edukacji finansowej i świadomości ubezpieczeniowej w polskim społeczeństwie pozostaje jednym z kluczowych czynników ograniczających rozwój sektora. Badania pokazują, że 72% Polaków ma zaufanie do ubezpieczycieli, co stanowi solidną podstawę dla rozwoju rynku7. Jednocześnie niska penetracja ubezpieczeniowa wskazuje na ograniczoną świadomość korzyści płynących z różnych produktów ubezpieczeniowych. Rozwój systemu nauki i szkolnictwa wyższego, który generuje kapitał ludzki niezbędny dla nowoczesnej gospodarki opartej na wiedzy, może przyczynić się do wzrostu świadomości finansowej społeczeństwa4. Osoby z wyższym wykształceniem chętniej rozwijają swoje kompetencje, aktywniej uczestniczą w procesach oszczędzania i inwestowania, co przekłada się na większe zapotrzebowanie na zaawansowane produkty ubezpieczeniowe4.

Perspektywy rozwoju i rekomendacje

Potencjał wzrostu w kontekście demograficznym

Starzenie się społeczeństwa polskiego tworzy znaczące możliwości rozwoju dla sektora ubezpieczeniowego, szczególnie w zakresie produktów emerytalnych i zdrowotnych. Prognozy wskazują, że wartość składki przypisanej brutto w sektorze ubezpieczeń w Polsce wzrośnie do 94 miliardów złotych do 2025 roku wobec 72 miliardów złotych w 2022 roku13. Wzrost ten będzie napędzany głównie przez segment ubezpieczeń majątkowych (przynajmniej 10% rocznie) oraz ubezpieczeń na życie (6% rocznie)13. Wydatki związane z absencją chorobową wyniosły według ZUS w 2022 roku 25,5 miliarda złotych, co ilustruje skalę potrzeb w zakresie prywatnych ubezpieczeń zdrowotnych19. Łączną stratę ekonomiczną związaną z absenteizmem i prezenteizmem można oszacować na ponad 170 miliardów złotych, co pokazuje ogromny potencjał dla rozwoju kompleksowych programów zdrowotnych19.

Konieczność zwiększenia nakładów publicznych na infrastrukturę finansową

Rozwój sektora ubezpieczeniowego wymaga równoległego rozwoju infrastruktury edukacyjnej i regulacyjnej. Polska odbiega poziomem finansowania nauki i szkolnictwa wyższego nie tylko w porównaniu do krajów Europy Zachodniej, ale również krajów regionu - z nakładami na poziomie 30-50% finansowania w wiodących krajach UE4. Każdy wzrost udziału wydatków na badania i rozwój w PKB o 0,1 punktu procentowego oznacza wyższy wzrost PKB między około 0,77 do około 1,35 punktu procentowego4. Inwestycje w edukację finansową i rozwój kompetencji cyfrowych są niezbędne dla upowszechnienia nowoczesnych produktów ubezpieczeniowych. Miasta będące rozwiniętymi ośrodkami akademickimi rozwijają się nawet 30% szybciej, co tworzy lepsze warunki dla rozwoju zaawansowanych usług finansowych4.

Znaczenie innowacji technologicznych i digitalizacji

Sektor ubezpieczeniowy w Polsce stoi przed koniecznością przyspieszenia procesów digitalizacji w celu nadrobienia dystansu do krajów zachodnich. Rozwój technologii informacyjno-komunikacyjnych może być katalizatorem wzrostu penetracji ubezpieczeniowej poprzez uproszczenie procesów sprzedaży i obsługi klientów. Branża "Informacja i komunikacja" odnotowała pozytywne efekty działalności mimo lockdownu podczas pandemii, co pokazuje odporność sektorów technologicznych2. Digitalizacja może szczególnie wspierać rozwój prywatnych ubezpieczeń zdrowotnych poprzez integrację z systemami e-health oraz telemedicyny. Inwestycje w innowacje technologiczne wymagają jednak odpowiednich kompetencji kadrowych oraz stabilnego otoczenia regulacyjnego sprzyjającego eksperymentowaniu z nowymi modelami biznesowymi.

Konkluzje

Analiza udziału prywatnych ubezpieczeń w polskim PKB ujawnia znaczące możliwości rozwoju sektora, ale również strukturalne wyzwania wymagające kompleksowego podejścia. Łączny udział sektora ubezpieczeniowego w wysokości 2,25% PKB plasuje Polskę znacznie poniżej średniej europejskiej, co wskazuje na ogromny niewykorzystany potencjał. Dominacja ubezpieczeń majątkowych (1,677% PKB) nad ubezpieczeniami na życie (0,664% PKB) odzwierciedla specyfikę polskiego rynku, ale również ograniczoną świadomość długoterminowego planowania finansowego. Marginalna rola prywatnych ubezpieczeń zdrowotnych (0,041% PKB) kontrastuje z rosnącymi potrzebami społecznymi i problemami publicznego systemu opieki zdrowotnej.

Porównanie z krajami europejskimi pokazuje, że Polska mimo pozycji lidera w regionie Europy Środkowo-Wschodniej znacznie odstaje od standardów zachodnioeuropejskich. Penetracja ubezpieczeniowa na poziomie 2,3% jest około trzykrotnie niższa od średniej europejskiej, co przy jednoczesnym dynamicznym rozwoju gospodarczym tworzy sprzyjające warunki dla ekspansji sektora. Prognozy wzrostu do 94 miliardów złotych składki do 2025 roku są realistyczne, ale wymagają odpowiednich działań w zakresie edukacji finansowej, innowacji technologicznych oraz dostosowania otoczenia regulacyjnego. Rozwój sektora ubezpieczeniowego może znacząco przyczynić się do budowania odporności finansowej polskich gospodarstw domowych oraz wspierania długoterminowego wzrostu gospodarczego. Stworzone z wykorzystaniem Perplexity. Źródła: